Shart operatorlari

If sharti

Shartlar (if condition) dastur bajarilishi davomida yuzaga keladigan holatlarni tekshirish va shu holatga qarab qanday amal bajarilishini tanlash uchun ishlatiladi.

Python'da bir nechta shart operatorlari bor: if, else va elif. if sharti shart True bo'lsa kodni bajaradi.

Agar shart False bo'lsa, if bloki bajarilmaydi.

Quyida Python'da if shartidan foydalanish misoli:

# If sharti - shart rost bo'lsa kod bajariladi

ball = 9

# Shart rost bo'lsa, quyidagi buyruq bajariladi
if(ball > 7):
    print("To'qqiz yettidan katta")  # Rost shart, bajariladi

# Shart yolg'on bo'lsa, quyidagi buyruq bajarilmaydi
if(ball > 10):
    print("To'qqiz o'ndan katta")  # Yolg'on shart, bajarilmaydi

Yuqoridagi misolda dastur ishga tushirilsa, birinchi if True bo'lgani uchun "To'qqiz yettidan katta" matni bir marta chiqariladi. Ikkinchi if esa False, shuning uchun u yerdagi print(...) bajarilmaydi.

if else sharti

if else sharti nafaqat shartga mos bo'lsa nima bajarilishini, balki shartga mos bo'lmasa qaysi kod bajarilishini ham belgilaydi.

if else shartida: shart True bo'lsa if ichidagi kod ishlaydi, aks holda (False) else ichidagi kod ishlaydi.

Quyida Python'da if else shartidan foydalanish misoli:

# Shart rost bo'lsa if bloki, yolg'on bo'lsa else bloki bajariladi

ball = 3

if(ball > 7):
    print("Tabriklaymiz, siz o'tdingiz")
else:
    print("Kechirasiz, siz o'tmadingiz")

Yuqoridagi misolda if sharti False bo'lgani uchun dastur "Kechirasiz, siz o'tmadingiz" matnini chiqaradi.

Elif sharti

elif - bu if shartining davomidir. elif orqali bir nechta ehtimoliy holatlardan birini tanlaydigan kod yozish mumkin. else bilan o'xshash, farqi shundaki, elif bir nechta bo'lishi mumkin.

Quyida Python'da elif shartidan foydalanish misoli:

# Elif shartidan foydalanish misoli

bugun = "Yakshanba"

if(bugun == "Dushanba"):
    print("Men darsga boraman")
elif(bugun == "Seshanba"):
    print("Men darsga boraman")
elif(bugun == "Chorshanba"):
    print("Men darsga boraman")
elif(bugun == "Payshanba"):
    print("Men darsga boraman")
elif(bugun == "Juma"):
    print("Men darsga boraman")
elif(bugun == "Shanba"):
    print("Men darsga boraman")
elif(bugun == "Yakshanba"):
    print("Men dam olaman")

Yuqoridagi misolda dastur "Men dam olaman" matnini chiqaradi.

match case (Python 3.10+)

Python 3.10 dan boshlab match-case orqali Structural Pattern Matching mavjud. Bu boshqa tillardagi switch-case ga o'xshaydi va uzun elif zanjirlarini almashtirish uchun qulay.

# Match-case misoli (Python 3.10+)

bugun = "Yakshanba"

match bugun:
    case "Dushanba" | "Seshanba" | "Chorshanba" | "Payshanba" | "Juma":
        print("Men darsga boraman")
    case "Shanba":
        print("Men uy vazifasini qilaman")
    case "Yakshanba":
        print("Men dam olaman")
    case _:
        print("Noto'g'ri kun")

Pattern matching yanada murakkab ma'lumot tuzilmalarini ham moslashtirish (match) uchun ishlatilishi mumkin:

# Ma'lumot tuzilmasini moslashtirish
def buyruq_bajar(buyruq):
    match buyruq.split():
        case ["chiqish"]:
            print("Dasturdan chiqish")
        case ["salom", ism]:
            print(f"Salom, {ism}!")
        case ["qoshish", x, y]:
            print(f"Natija: {int(x) + int(y)}")
        case _:
            print("Noma'lum buyruq")

buyruq_bajar("salom Ali")       # Natija: Salom, Ali!
buyruq_bajar("qoshish 5 3")     # Natija: Natija: 8

Ternary operator (bir qatorli shart)

Python shartni bir qatorga yozish (conditional expression, ternary operator) ni ham qo'llab-quvvatlaydi:

# Ternary operator
yosh = 20
holat = "Katta" if yosh >= 18 else "Bola"
print(holat)  # Natija: Katta

# Yana bir misol
ball = 85
natija = "O'tdi" if ball >= 60 else "Yiqildi"
print(natija)  # Natija: O'tdi