O'zgaruvchilar

O'zgaruvchi (variable) — qiymatga bog'langan nom. Python'da o'zgaruvchi qiymatni "ichida saqlaydigan quti" emas, balki xotiradagi obyektga ishora qiladigan nom sifatida ishlaydi.

O'zgaruvchilar turli ma'lumot turlariga bog'lanishi mumkin. Python'da ularni oldindan ma'lum bir tur bilan e'lon qilish shart emas; dastur ishlayotganda nom boshqa turdagi qiymatga qayta bog'lanishi mumkin.

Python o'zgaruvchilarini nomlash bo'yicha asosiy qoidalar:

1. Birinchi belgi harf yoki pastki chiziq _ bo'lishi kerak.
2. Keyingi belgilar harf, pastki chiziq _ yoki raqam bo'lishi mumkin.
3. O'zgaruvchi nomlari katta-kichik harflarni farqlaydi. Masalan, firstName va firstname — turli o'zgaruvchilar.

Python'da o'zgaruvchi yaratish juda oson: o'zgaruvchi nomini yozing, so'ng = belgisi va qiymatni bering.

O'zgaruvchi yaratish va chiqarish

name = "John Doe"
print(name)

Qiymat va tur o'zgartirish

O'zgaruvchining qiymati va hatto turi dastur ishlayotganda o'zgarishi mumkin:

age = 20
print(age)
print(type(age))

age = "yigirma bir"
print(age)
print(type(age))

O'zgaruvchilarni birlashtirish

first_name = "Bob"
last_name = "Smith"
full_name = first_name + " " + last_name

age = 22
hobby = "Suzish"

print("Ism:", full_name)
print("Yosh:", age)
print("Hobbi:", hobby)

To'g'ri o'zgaruvchi nomlari

my_variable = "Salom"
_private = "Hi"
count2 = 100
print(my_variable, _private, count2)

O'zgaruvchilar bilan hisoblash

length = 10
width = 5
area = length * width
print("Yuza:", area)

Bir nechta o'zgaruvchiga qiymat berish

Python bitta qatorda bir nechta o'zgaruvchiga qiymat berishi mumkin — bu qiymatlarni yoyish (unpacking) va almashtirish uchun qulay:

# Har bir o'zgaruvchiga o'z qiymati
x, y, z = 1, 2, 3
print(x, y, z)        # 1 2 3

# Bir nechta o'zgaruvchiga bir xil qiymat
a = b = c = 0
print(a, b, c)        # 0 0 0

# Vaqtinchalik o'zgaruvchisiz ikkita o'zgaruvchini almashtirish
x, y = y, x
print(x, y)           # 2 1

Nomlash konvensiyalari

Yuqoridagi qoidalar nima ruxsat etilganini aytadi; konvensiyalar esa nima o'qilishi qulay ekanini ko'rsatadi. Python kodi odatda quyidagi uslublarga amal qiladi:

• O'zgaruvchilar va funksiyalar uchun snake_case ishlating: user_name, total_price.
• O'zgarmaydigan qiymatlar uchun UPPER_CASE ishlating: PI = 3.14159.
• Nomni harf bilan boshlang va x yoki tmp o'rniga ma'noli so'z tanlang.
• Python kalit so'zlarini (if, for, class, True, …) nom sifatida ishlata olmaysiz.

PI = 3.14159          # konvensiya bo'yicha konstanta
radius = 4
print(PI * radius ** 2)

Eslatma: Python'da haqiqiy konstantalar yo'q. UPPER_CASE faqat boshqa dasturchilarga bu qiymat o'zgartirilmasligi kerakligini bildiruvchi signal.

O'zgaruvchini o'chirish

O'zgaruvchi nomini o'chirish uchun del ishlating. Undan keyin unga murojaat qilish NameError keltirib chiqaradi.

score = 100
print(score)   # 100
del score
# print(score)  # NameError: name 'score' is not defined